Situatie

Een systeemprogrammeur ontwikkelt in de jaren negentig in zijn privétijd een applicatie waarmee het mogelijk is aanpassingen en verbeteringen voor mainframeapplicaties te ontwikkelen. Hij is hier in twee jaar tijd enige honderden uren mee bezig geweest. Na de ontwikkeling stelt hij deze applicatie om niet ter beschikking aan zijn werkgever en toenmalige collegas maar houdt de intellectuele eigendom voor zichzelf. In 1995 schrijft de programmeur een eenmanszaak in het handelregister in, die echter tot 2011 geen activiteiten en omzet heeft.

In het jaar 2011 merkt de programmeur de ontwikkelde applicatie aan als ondernemingsvermogen van zijn eenmanszaak en activeert deze op de balans voor de waarde in economische verkeer van € 250.000. Deze waarde is door hem zelf ingeschat. In 2012 verkoopt hij licentierechten van deze applicatie aan een derde tegen een vergoeding van € 100.000.

De Belastingdienst

De Belastingdienst is het hier niet mee eens en corrigeert het inkomen. Volgens de inspecteur is het inkomen niet juist vastgesteld. Het geschil wordt eerste voorgelegd aan de Rechtbank en daarna aan het Gerechtshof, die de vraag moet beantwoorden tegen welke waarde applicatie geactiveerd moet worden: (1) is de waarde in het economisch verkeer of (2) is dit de historische kostprijs van € 5.000 aan ontwikkelingskosten.

De uitspraak en de gevolgen

Het Gerechtshof stelt dat het erom gaat welke waarde aan de applicatie kan worden toegekend op het moment dat deze ingebracht wordt in de eenmanszaak. De strekking is om te voorkomen dat de waardestijging van de applicatie onbelast blijft, indien deze is aan te merken als nog niet gerealiseerde opbrengst van arbeid. De vraag is dus of de geactiveerde waarde van de applicatie is aan te merken als nog niet gerealiseerde opbrengst van arbeid.

Naar het oordeel van het Gerechtshof is gebleken dat de programmeur de applicatie door zijn arbeid heeft ontwikkeld, dat hij deze in eerste instantie om niet ter beschikking heeft gesteld aan zijn werkgever, maar dat hij de intellectuele eigendomsrechten daarvan heeft voorbehouden. Door de applicatie via zijn eenmanszaak in 2012 voor eigen rekening te exploiteren, realiseert de prgrammeur alsnog de opbrengsten van de door hem in het verleden verrichte arbeid. Dat hij in eerste instantie heeft afgezien van exploitatie voor eigen rekening en dat tussen de initiële ontwikkeling en de uiteindelijke exploitatie een lange periode zit, maakt dit niet anders. Voor de ontwikkeling van de applicatie zijn € 5.000 kosten gemaakt, waardoor de meeropbrengst volledig toegerekend moet worden aan de arbeid van belanghebbende en dus een belaste opbrengst geeft.

Gevolgen voor de praktijk

Een succesvolle ontwikkeling in privétijd kan dus op termijn een belaste winst geven. Het is dus zaak om tijdig voor te sorteren op de fiscale gevolgen indien er signalen zijn dat eigen ontwikkeld idee waarde heeft of omzet gaat genereren. Herkent u zich in deze situatie, neemt u dan gerust contact op om de (on)mogelijkheden te bespreken. Een correctie achteraf van de inspecteur is een onaangename verrassing en kan u beteken dat u belastingrente moet betalen. Wees daarom voorbereid wanneer u denkt dat uw ontwikkelde software of applicatie succesvol gaat zijn.

Voorwaarden bij toetreden kinderen in VOF (Vennootschap onder firma)

Voorbeeld: vader en moeder oefenen samen een bedrijf uit in de vorm van een VOF (vennootschap onder firma). De kinderen willen wel toetreden tot het bedrijf, maar willen dit graag in een BV gaan doen. Hoe combineer je de toetreding van de kinderen en de omzetting naar een BV?

Een geruisloze omzetting naar een BV (die in de praktijk veel gekozen wordt) kent als voorwaarde dat de aandelen in de BV de komende drie jaar aangehouden moeten worden. Zouden ouders eerst het bedrijf omzetten van een VOF naar een BV, dan kunnen zij de komende drie jaren de aandelen niet overdragen naar de kinderen.

Een tijdige planning kan dit voorkomen. De kinderen zouden bijvoorbeeld eerst kunnen toetreden tot de VOF waarbij ouders met de bedrijfsopvolgingsfaciliteit schenken aan de kinderen. Vervolgens moeten de kinderen ten minste één jaar meedraaien als ondernemer in de VOF waarna de VOF geruisloos omgezet kan worden naar een BV. In deze opzet worden de verschillende faciliteiten optimaal gecombineerd.

Toetreden kinderen in eenmanszaak

Wanneer een van de ouders een onderneming uitoefent in de vorm van een eenmanszaak zijn er soortgelijke aandachtspunten. Wanneer eerst ingebracht wordt in een BV, moet er drie jaar gewacht worden voordat aandelen geschonken kunnen worden. Het is daarom vaak interessant om te kijken of de eenmanszaak omgezet kan worden naar VOF of maatschap waarbij kinderen toe gaan treden.

Andere varianten zijn ook mogelijk, maar het is belangrijk om de voorwaarden en termijnen van de verschillende faciliteiten en vrijstellingen goed in de gaten te houden omdat deze elkaar soms bijten.

In bepaalde situaties kan het ook verstandig zijn om kinderen in loondienst te nemen, zodat termijnen van bepaalde fiscale faciliteiten alvast gaan lopen, zoals de geruisloze doorschuiving van artikel 3.63 Wet IB 2001.

Om personeel extra te belonen of te binden, komt het in de praktijk voor dat personeelsleden medeaandeelhouder kunnen worden van het bedrijf van hun werkgeven. Dit gaat soms om een klein aandeel, maar soms ook voor substantieel aandeel. Aan de overdracht van aandelen aan een werknemer is de Belastingdienst een factor die grote aandacht verdient. Toch zijn de civielrechtelijke aspecten minstens zo belangrijk. Als eerst moet worden uitgewerkt wat precies de bedoeling is van de partijen.

Afspraken maken als werknemer aandelen in bedrijf krijgt

Vaak zal een werknemer in ieder geval aandelen willen krijgen waarmee hij deelt in de winst. Daarnaast geven aandelen recht op stemrecht in de algemene vergadering van aandeelhouders (AVA). Meestal krijgt een werknemer niet direct zoveel aandelen dat hij zelf beslissingen kan nemen, maar hij heeft wel het recht om op de AVA aanwezig te zijn, vragen te stellen en een klein deel van de stemmen uit te brengen.

Het is ook mogelijk om aandelen te creëren in de BV zonder stemrecht. Als aan de werknemer dit soort stemrechtloze aandelen wordt gegeven, heeft hij wel recht op een deel van de winst, maar heeft hij geen zeggenschap over de BV. Hij kan dan formeel niet meebeslissen over het beleid en de toekomstplannen van de BV.

Wanneer er een nieuwe aandeelhouder toetreedt, komt er feitelijk een nieuwe (mede-)eigenaar van een deel van het bedrijf bij. Het is dan gebruikelijk om afspraken te maken over de samenwerking tussen de aandeelhouders en deze vast te leggen in een aandeelhoudersovereenkomst. Zeker bij een toetreding van een werknemer, willen de ‘oude’ aandeelhouders vaak afspraken met diegene maken over de samenwerking. Het doel van het uitgeven van aandelen aan een werknemer is vaak een werknemer te binden aan het bedrijf en daartegenover iets extra’s te bieden, namelijk recht op een deel van de waarde winst. Het is dan onwenselijk dat de werknemer na een jaar vertrekt, maar jaarlijks nog wel meedeelt in de winst van de BV via zijn aandelen.

Aandeelhoudersovereenkomst

In een aandeelhoudersovereenkomst kunnen afspraken worden gemaakt om die doelen te verwezenlijken. Bijvoorbeeld kan worden afgesproken dat als de werknemer binnen vijf jaar bij het bedrijf vertrekt, of wanneer hij onwenselijk gedrag vertoont, hij zijn aandelen weer aan de andere aandeelhouders moet aanbieden, bijvoorbeeld tegen de prijs die hij nu heeft betaald voor de aandelen (ook wel een bad leaver-bepaling genoemd). Als de aandelen in de tussentijd meer waard zijn geworden, verliest hij dat voordeel. Ook kan worden bepaald dat als een derde partij een groot bedrag wil bieden voor alle aandelen in de BV, de werknemer dit niet kan frustreren door te weigeren zijn aandelen te verkopen. Dergelijke bepalingen zijn niet verplicht, maar komen vaak voor bij het overdragen van aandelen aan een werknemer.

Daarnaast kunnen in een aandeelhoudersovereenkomst bepalingen worden opgenomen wat er met iemands aandelen moet gebeuren als een aandeelhouder overlijdt, met pensioen gaat, failliet gaat of arbeidsongeschikt raakt.

Het voordeel van een aandeelhoudersovereenkomst is dat deze niet openbaar is. Afspraken tussen aandeelhouders kunnen ook in de statuten van de BV worden vastgelegd, maar deze kunnen door buitenstaanders worden opgevraagd bij de Kamer van Koophandel. Op die manier kunnen derden op de hoogte komen van de onderlinge afspraken, wat in het algemeen als onwenselijk wordt gezien.

Voldoening koopsom

Een ander aandachtspunt is dat de koopsom van de aandelen door de werknemer betaald zal moeten worden. Het is goed mogelijk dat de werknemer dit niet in één keer op tafel kan leggen en er afspraken gemaakt moeten worden over de afbetaling.

Een eerste mogelijkheid is dat de werknemer bij een bank of andere investeerder geld leent om de aandelen over te nemen. Een methode die ook gebruikt wordt bij aandelenoverdrachten aan een werknemer, is dat de koopsom zal worden verrekend met toekomstig dividend. De eerste jaren, totdat de koopsom is betaald, zal dividend dan niet uit worden betaald, maar worden betaald aan de andere aandeelhouders, waarmee de uitkering wordt gebruikt om de schuldig gebleven koopsom te betalen.

Fiscale aandachtspunten overdracht

Bij de overdracht van de aandelen spelen enkele belangrijke fiscale aandachtspunten:

De overdracht van aandelen in een BV aan een werknemer heeft vaak de aandacht van de Belastingdienst. De Belastingdienst is erg scherp op de prijs die voor aandelen wordt betaald door een werknemer. Als de Belastingdienst vindt dat die prijs lager is dan de prijs die een onafhankelijke derde voor de aandelen zou betalen, kunnen zij dit verschil aanmerken als loon. Het grote nadeel daarvan is dat dit bedrag als loon in box 1 is belast bij de werknemer, wat vaak tegen een hoog tarief is.

De overdracht van aandelen heeft voor de werknemer zelf ook nog enkele aandachtspunten. Hij zal op dit moment loon krijgen, dat jaarlijks in box 1 belast is. Hier zal een verandering in optreden. Hij heeft verschillende opties, afhankelijk van te krijgen aandelenbelang, waaruit hij een keuze dient te maken:

Natuurlijk persoon – minder dan 5% aandelenbelang

Als hij minder dan 5% van de aandelen zal krijgen, en daarnaast loon blijft ontvangen, dan zal hij in box 3 jaarlijks zijn aandelen moeten waarderen en over de waarde van de aandelen belasting moeten betalen. Voordeel is dat dividenduitkeringen en verkoopwinst op de aandelen in box 3 onbelast zijn. De jaarlijkse waardering is wel een aandachtspunt: feitelijk moet er elk jaar een waardering uitgevoerd worden. Dit brengt extra administratie en kosten met zich mee.

Natuurlijk persoon – meer dan 5% aandelenbelang

Krijgt hij meer dan 5% van de aandelen, wordt zijn aandelenbelang voor de inkomstenbelasting box 2-vermogen. Over de waarde van de aandelen hoeft jaarlijks geen belasting betaald te worden, zoals dat in box 3 wel het geval is. Wel is bij een verkoop van de aandelen de meerwaarde direct belast tegen (vanaf 2021) 26,9%. Ook dividenduitkeringen die hij zichzelf uitkeert zijn direct tegen dat tarief belast.

Daarnaast kwalificeert hij als directeur-grootaandeelhouder (DGA). In dat geval zal hij zichzelf vanuit zijn BV een gebruikelijk salaris moeten uitbetalen. Het uitgangspunt in de wet is dat een gebruikelijk loon minimaal € 48.000 is, tenzij je aannemelijk kan maken dat dit een te hoog loon is voor iemand die vergelijkbare werkzaamheden verricht.

Holdingstructuur – meer dan 5% aandelenbelang

Als de werknemer meer dan 5% van de aandelen krijgt, kan hij ook een holding BV oprichten. Hij zal dan 100% van de aandelen in zijn holding BV in bezit hebben. De aandelen van de holding BV komen wederom in box 2.

Een fiscaal voordeel van een holdingconstructie is dat, als hij 5% (en later wellicht meer) aandelen verwerft, gebruik kan maken van de deelnemingsvrijstelling. Als zijn holding dan de aandelen verkoopt, betaalt de holding over de winst die wordt gemaakt met de verkoop geen belasting. Ook dividenduitkeringen aan zijn holding zijn onbelast. Pas als de holding BV het geld uitkeert aan de medewerker zelf, zal er box 2-belasting betaald moeten worden.

Het voordeel daarvan is dat de belasting zo lang als wenselijk is uitgesteld kan worden. Met het geld dat door het nog niet betalen van de belasting in de holding blijft, kan de werknemer weer investeren in andere projecten, zoals bijvoorbeeld een eigen huis, beleggingspanden, andere bedrijven of andere beleggingen.

Voor- en nadelen van keuze aandelenbelang

Werknemer dient dus een keuze te maken of hij zijn aandelen in box 2 of box 3 wil. In box 2 is het vaak het voordeligst wél met een holdingstructuur te werken. Hij zal dan echter wel een eigen BV moeten oprichten, met alle verplichtingen die daarbij horen, zoals het opmaken van een jaarrekening en het bijhouden van een administratie. Het hebben van een holding BV kan, zeker in het begin, meer werk meebrengen.

Box 3 is eenvoudig en heeft als voordeel dat verkoopwinsten en dividenduitkeringen onbelast zijn. Wel moet dus ieder jaar het aandelenbelang gewaardeerd worden. Box 2 (met holdingstructuur) is wellicht verstandiger als hij op termijn zijn aandelenbelang wil uitbreiden, beter afgedekt wil zijn tegen risico’s, of als hij wellicht nog in andere ondernemingen of risicovolle projecten wil gaan investeren.

Het bericht Aandeelhouder worden als medewerker verscheen eerst op INDEBV..

Agro Fiscaal